achtergrond

Kinderen moeten het leven serieus nemen, zo wordt gezegd. Maar juist het spelen moet serieus genomen worden. –  Arno Stern

De schildersessies van Amor Vitae zijn gebaseerd op het werk van de Frans-Duitse pedagoog Arno Stern.

Al meer dan 65 jaar biedt Arno Stern (Kassel, 1924) schildersessies aan. Zijn levenswerk begon in 1946, toen hem werd gevraagd weeskinderen bezig te houden in een tehuis in Parijs. Hij liet ze schilderen. De ruimte was niet groot en er waren veel kinderen, dus al snel waren de ramen beplakt met vellen tekenpapier. Eén van de kenmerken van het latere Closlieu (‘Geborgen ruimte’) werd hier geboren: een van de buitenwereld afgeschermd atelier waarin een groep mensen schildert.

arno-stern

Arno Stern in zijn Closlieu in Parijs

Door de jaren heen krijgt zijn atelier de kenmerken die het nog steeds heeft: een afgeschermde plaats met een centrale palettafel en tekenpapier aan de wanden, waar kinderen, jongeren en volwassenen in gemengde groepen schilderen, zonder dat zij een opdracht of inhoudelijke feedback krijgen en zonder over het werk te spreken.

Stern heeft de schilderingen die in het atelier ontstonden nooit beschouwd als kunst of communicatiemiddel. Hier gaat het om expressie en om spel, niet om talent of vaardigheden. Het viel hem op dat
het werk dat in zijn atelier gemaakt werd anders was dan de schilderijen die hij op scholen zag én dat het de deelnemers goed deed om zich in de geborgenheid van het atelier uit te drukken op papier.

Vanaf de jaren 50 deed hij onderzoek bij ongeschoolde volkeren in afgelegen gebieden in Afrika, Midden- en Zuid-Amerika, Zuid-Azië en Oceanië. Hij nodigde daar mensen uit om vrij te schilderen en ontdekte overeenkomsten tussen wat deze mensen maakten en wat in zijn Parijse atelier ontstond; beelden van wat hij de Formulatie zou noemen, spontane sporen die mensen vanuit de eigen levensstroom op papier zetten, zonder thematische beïnvloeding van buitenaf, zonder reflectie en zonder competitie. Hij bemerkte ook dat de mensen die met hun eigen en unieke spoor in aanraking kwamen, tot een nieuwe of hernieuwde ervaring van authenticiteit en zelfstandigheid kwamen.

Stern beschrijft 70 terugkerende elementen die hij samen een universele beeldtaal noemt, de Formulatie. Zo beschrijft hij bijvoorbeeld de eerste tekenen die een kind op papier zet en die ook in het werk van een 20- of 60 jarige gerust voor kunnen komen. Ook beschrijft hij concrete voorstellingen, abstracte vormen en kleurcombinaties. Het gebeurt dat mensen steeds met dezelfde beeldelementen spelen of juist een variatie aan elementen laten zien. Al putten we wellicht uit dezelfde beeldentaal, iedere mens is uniek en iedere schildering even waardevol.

Het is van belang geen enkele druk te leggen op het ontstaan van deze vormen; alleen in een ontspannen sfeer, zonder verwachting en zonder pressie kan de beeldentaal zich ontvouwen. Misschien ken je dit fenomeen wel: als je je van jezelf ‘moet’ ontspannen, ‘lukt’ het juist niet! Deze manier van schilderen gaat dan ook over loslaten, en bovenal over plezier maken.

In contact zijn met je innerlijke beeldenstroom geeft energie. Je creëert om het creëren zelf, dus zonder dat er iets moois of interessants hoeft te ontstaan. Want ligt de waarde van spelen niet juist in het spelen zelf?

Stern geeft regelmatig lezingen en cursussen over expressie en over de Formulatie. Ook heeft hij een aantal boeken geschreven en zijn er vele artikelen over hem verschenen. In 2013 werd hij geportretteerd in de onderwijsdocumentaire Alphabet van Erwin Wagenhofer. Hieronder vind je de trailer van deze film, die ingeleid wordt door Sir Ken Robinson, spreker en schrijver over creativiteit:

Er zijn inmiddels wereldwijd honderden ateliers geïnspireerd door de ontdekkingen van Stern, onder meer in Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Italië, Spanje en Argentinië. Na Amsterdam en Eindhoven is Amor Vitae nu – voor zover bekend- het derde atelier in Nederland.

Kunst maken is kunnen, expressieschilderen is doen. – Arno Stern

Meer weten?

www.arnostern.com

Stern, A., (1973), Die Expression: Der Mensch zwischen Kommunikation und Ausdruck, Magdeburg: Klotz Verlag

Stern, A., (2005), Das Malspiel und die natürliche Spur. Malort, Malspiel und die Formulation, Klein Jasedow: Drachen Verlag – Europäische Akademie der Heilende Künste.

Stern, A,. (2008), Del dibujo infantil a la semiología de la expresión, Valencia: Carena Editors.

Stern, A., (2012): Wie man Kinderbilder nicht betrachten soll, München: ZS Verlag

De boeken van Stern zijn nog niet vertaald naar het Nederlands.